تنگه هرمز تنها یک مسیر آبی در جنوب ایران نیست، یکی از حساسترین گلوگاههای ژئواقتصادی جهان است. این آبراه، سالها محل عبور بخش مهمی از انرژی جهان بوده و بسیاری از کشورها، چه همسو و چه غیرهمسو با ایران، از امنیت و ثبات آن بهره بردهاند. واقعیت این است که امنیت این مسیر، بدون نقشآفرینی ایران قابل تصور نیست، زیرا ایران بهعنوان یکی از مهمترین کشورهای ساحلی این منطقه، سهمی تاریخی، جغرافیایی و راهبردی در حفظ ثبات خلیج فارس و تنگه هرمز داشته است.
در دهههای گذشته، جهان بارها شاهد بوده که هرگاه منطقه خلیج فارس دچار تنش شده، بازارهای انرژی، حملونقل بینالمللی و حتی اقتصاد کشورهای دوردست نیز تحت تأثیر قرار گرفتهاند. این موضوع نشان میدهد تنگه هرمز صرفاً یک مسئله منطقهای نیست، بلکه موضوعی جهانی است. از همین رو، برخورد با این آبراه باید بر پایه مسئولیتپذیری، احترام به حقوق کشورها، پرهیز از ماجراجویی و رعایت قواعد بینالمللی باشد.ایران در طول سالهای گذشته، با وجود فشارها، تهدیدها، تحریمها و اقدامات خصمانه برخی قدرتها، نشان داده که امنیت منطقه را بخشی از امنیت خود میداند. امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز اگرچه برای جهان اهمیت اقتصادی دارد، برای ایران اهمیت حیاتی، تاریخی و سرزمینی دارد. مردم ایران در این منطقه زندگی میکنند، بنادر جنوبی ایران در کنار همین مسیرهای آبی نفس میکشند و اقتصاد، تجارت و هویت دریایی کشور با این پهنه گره خورده است.
با این حال، یک پرسش اساسی همواره مطرح بوده است: آیا میتوان از امنیتی که ایران و کشورهای منطقه در حفظ آن نقش دارند بهره برد، اما همزمان علیه همان کشورها تهدید، فشار و رفتار خصمانه اعمال کرد؟ این پرسش، پرسشی جدی در حوزه روابط بینالملل است. هیچ کشوری نمیپذیرد که امنیت، منابع، جغرافیا و ظرفیتهای راهبردیاش مورد استفاده دیگران قرار گیرد، اما در مقابل، با بیاحترامی، تهدید یا مداخله مواجه شود.از منظر حقوق بینالملل، عبور از تنگههای بینالمللی تابع قواعد مشخصی است. اصل کلی این است که عبور دریایی، بهویژه برای حملونقل تجاری، باید با رعایت ضوابط، امنیت، نظم و عدم تهدید کشورها انجام شود. اما همین قواعد نیز بر این نکته تأکید دارند که هیچ عبوری نباید بهانهای برای تهدید امنیت کشورهای ساحلی، نقض حاکمیت، اقدامات تحریکآمیز یا برهمزدن نظم منطقهای باشد. بنابراین، بحث اصلی نه نفی اصل عبور، بلکه تأکید بر مسئولیت کشورها در استفاده از این مسیر است.
تنگه هرمز نباید به میدان رجزخوانی، زورآزمایی و رفتارهای پرهزینه تبدیل شود. کشورهایی که هزاران کیلومتر دورتر از منطقه قرار دارند، اما با ناوگان نظامی، ادبیات تهدیدآمیز و سیاستهای فشار وارد خلیج فارس میشوند، باید بدانند امنیت این منطقه با نمایش قدرت تأمین نمیشود. امنیت پایدار از مسیر گفتوگو، احترام متقابل، عدم مداخله و پذیرش نقش طبیعی کشورهای منطقه حاصل میشود.امروز اقتدار ایران در تنگه هرمز و خلیج فارس، تنها بر پایه موقعیت جغرافیایی نیست، بلکه بازوی توانمند این اقتدار، مرهون جانفشانی رزمندگانی است که در سختترین میدانها، با تأسی به آرمانهای بلند امام شهیدشان و تحت تدابیر دقیق و حکیمانه رهبرمعظم انقلاب، امنیت این مرزوبوم را با خون دل و ایمان راسخ پاس داشتهاند
ایران بارها اعلام کرده است که خواهان امنیت منطقهای است؛ اما امنیتی که بر پایه حضور بیگانگان و فشار بر ملتهای منطقه بنا شود، امنیت واقعی نیست. تجربه تاریخی نشان داده است هرگاه قدرتهای فرامنطقهای با نگاه سلطهجویانه وارد معادلات خلیج فارس شدهاند، نتیجه آن افزایش بیاعتمادی، تنش و هزینه برای ملتهای منطقه بوده است. در مقابل، هرگاه کشورهای منطقه با منطق همکاری، همسایگی و احترام متقابل حرکت کردهاند، امکان ثبات و توسعه بیشتر فراهم شده است.از سوی دیگر، تنگه هرمز برای کشورهای منطقه نیز آزمونی مهم است. برخی دولتها نمیتوانند هم از امنیت منطقه بهرهمند شوند و هم در سیاستهای تنشزا، تحریمی یا ضدثبات مشارکت کنند. منطق همسایگی ایجاب میکند که کشورها به جای همراهی با پروژههای فشار و بحران، به سمت گفتوگو، توسعه اقتصادی و امنیت جمعی حرکت کنند. آینده منطقه با دشمنسازی و وابستگی به قدرتهای بیرونی ساخته نمیشود، بلکه با همکاری میان ملتهای همین منطقه شکل میگیرد.در شرایط کنونی جهان، انرژی، غذا، حملونقل و امنیت اقتصادی به یکدیگر پیوند خوردهاند. هرگونه تنش در مسیرهای راهبردی مانند تنگه هرمز، پیامدهایی فراتر از یک کشور یا یک منطقه خواهد داشت.
ایران؛ کشوری است با تاریخ، جغرافیا، جمعیت،اصالت، منابع و ظرفیتهای فراوان. چنین کشوری در برابر تهدید، بیتفاوت نمیماند، وپوزه دشمنان این وآب وخاک را به زمین می مالد .اما در عین حال میداند که تصمیمات راهبردی باید با محاسبه دقیق، توجه به منافع ملی، ملاحظات حقوقی و پیامدهای اقتصادی اتخاذ شود. تنگه هرمز برگ مهمی در معادلات منطقهای و جهانی است، اما ارزش هر برگ راهبردی در نحوه استفاده خردمندانه از آن است.در نهایت، پیام روشن است: امنیت تنگه هرمز، امنیت ایران، منطقه و جهان است. بهرهمندی از این آبراه باید با احترام به حقوق ملتها، پرهیز از تهدید، رعایت قواعد بینالمللی و دوری از سیاستهای خصمانه همراه باشد. کشورهایی که از مسیرهای حیاتی منطقه استفاده میکنند خصوصا کشورهای اروپایی وعربی، باید بدانند امنیت یکطرفه نیست، نمیتوان از ثبات بهره برد، اما برای بیثباتی هزینهسازی کرد.تنگه هرمز؛ نماد موقعیت راهبردی ایران است، نماد این حقیقت که جغرافیا، تاریخ و قدرت ملی در کنار هم میتوانند جایگاهی تعیینکننده برای یک کشور بسازند. پاسداشت این جایگاه، نیازمند اقتدار، عقلانیت، وحدت ملی و دیپلماسی هوشمند است. آینده خلیج فارس و تنگه هرمز باید آیندهای مبتنی بر احترام، همکاری و امنیت جمعی باشد،آیندهای که در آن هیچ کشوری خود را مجاز به تهدید ملتهای منطقه نداند و هیچ قدرتی تصور نکند میتواند از مزایای امنیت بهره ببرد، اما مسئولیتهای آن را نپذیرد.
