در نظام اخلاقی و آموزههای اسلامی، تعهد صرفاً به قراردادهای رسمی و پیماننامههای مکتوب محدود نمیشود، بلکه پذیرش مسئولیت و انجام درست امور محولشده را نیز دربرمیگیرد. در حقیقت، تعهد پیمانی اخلاقی میان بنده و آفریدگار، انسان و جامعه و نیز میان افراد و گروههاست.یکی از مهمترین ابعاد این عهد و پیمان، تعهد و پایبندی به زمان و وقتشناسی است. زمان تنها ظرفی برای انجام فعالیتهای روزمره نیست، بلکه سرمایهای ارزشمند و امانتی الهی است که هر لحظه آن در زندگی انسان ارزشمند است. از این رو، بیتوجهی و سهلانگاری در انجام امور محولشده را نمیتوان صرفاً یک تأخیر ساده دانست؛ بلکه از منظر اخلاقی و دینی، میتواند نوعی کوتاهی در امانتداری و وفای به عهد باشد.
زمان؛ امانتی الهی و حقی برای دیگران
در قرآن کریم بر اهمیت زمان تأکید فراوان شده و در مواردی نیز به زمان سوگند یاد شده است؛ امری که نشاندهنده ارزش و جایگاه آن در نگاه قرآن است.پذیرش هر مسئولیت، در کنار تعهد به انجام آن، تعهد به زمان انجام آن را نیز به همراه دارد. هنگامی که فردی انجام کاری را در زمان مشخصی میپذیرد، در واقع بخشی از زمان دیگران نیز به این تعهد گره میخورد. بنابراین، تأخیر در انجام کار میتواند به معنای تضییع حق و وقت دیگران باشد.تأخیر در پاسخگویی به یک درخواست یا نامه، انجام یک پروژه یا اجرای یک وظیفه، ممکن است زنجیرهای از اختلالات را در نظام اداری و اجتماعی ایجاد کند. از این منظر، توجه به زمان و رعایت تعهدات زمانی، بخشی از رعایت عدالت و احسان در روابط اجتماعی است.
این مفهوم را میتوان در پرتو آموزه امانت نیز بررسی کرد. خداوند در آیه ۵۸ سوره نساء بر ادای امانتها به صاحبانشان تأکید میکند. امانت تنها اشیای مادی و اموال نیست، بلکه تعهدات، مسئولیتها و زمانهای مقرر را نیز میتوان در گستره آن مورد توجه قرار داد. کسی که مسئولیتی را میپذیرد، در حقیقت زمان لازم برای انجام آن را نیز به عنوان بخشی از تعهد خود پذیرفته است.از این رو، وقتشناسی و احترام به زمان متعهدشده در برابر دیگران، جلوهای از صدق، راستی و وفای به عهد است؛ صفاتی که در آموزههای دینی از ویژگیهای برجسته مؤمنان به شمار میروند.
پیامدهای اخلاقی و اجتماعی بیتعهدی به زمان
اعتماد، یکی از سرمایههای اصلی هر جامعه است. بیتوجهی به زمان در محیطهای سازمانی، روابط بینفردی و مناسبات اجتماعی و اداری، بهتدریج اعتماد متقابل را تضعیف میکند و جای آن را به تردید و بدبینی میدهد.کسی که همواره زمان خود را بر تعهداتش نسبت به دیگران مقدم میداند، بهتدریج از روحیه ایثار، ازخودگذشتگی و خدمت فاصله میگیرد؛ در حالی که سرعت در پاسخگویی به عهد و وظیفه و احترام به وقت دیگران، با روح تعالیم اخلاقی و دینی سازگار است.
راهکارهای عملی
برای تقویت تعهد به زمان، نخست باید نگرش خود را نسبت به وقت تغییر دهیم و آن را نه صرفاً یک عدد یا مقدار، بلکه سرمایهای اخلاقی و امانتی الهی بدانیم.تقسیمبندی و اولویتبندی امور نیز میتواند از تداخل و تأخیر در انجام وظایف جلوگیری کند. در کنار آن، باید همواره به حقالناس توجه داشته باشیم؛ زیرا تأخیر ما در هر جایگاهی ممکن است موجب تضییع حق یا ایجاد استرس و اضطراب برای فرد دیگری شود.بنابراین، تعهد به زمان فراتر از یک مهارت مدیریتی یا یک رسم اداری است؛ تعهدی اخلاقی، اجتماعی و در مواردی شرعی است. بیاییم زمان را نه صرفاً ابزاری برای مصرف، بلکه فرصتی برای عبادت، مسئولیتپذیری و خدمت به خلق بدانیم.
منبع: روزنامه تفاهم
