علم ، سکوی پرتاب اقتدار ملی  

حسین یحیائی – مدیر مسئول روزنامه تفاهم

سی و یکم مردادماه در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران، روزی است که به نام «روز صنعت دفاعی» ثبت شده است، روزی برای پاسداشت تلاش‌های خستگی‌ناپذیر مردان و زنانی که با تکیه بر دانش، ایمان و اراده‌ای پولادین، چرخ‌های صنعت دفاعی کشور را به حرکت درآورده‌اند و با تولید فناورانه قدرت دفاعی بازدارنده، نام ایران را در عرصه‌های زمینی، دریایی، هوایی، فضایی و سایبری بر سر زبان‌ها انداخته‌اند. این روز، اگرچه به ظاهر بزرگداشتی برای صنعت دفاعی است، اما در حقیقت تجلی‌گاه پیوندی ناگسستنی است؛ پیوندی میان علم و امنیت، میان پژوهش و تولید، میان دانشگاه و میدان عمل. زیرا آنچه صنعت دفاعی ایران را از یک مجموعه صرفاً تولیدکننده تسلیحات، به موتور محرک اقتدار ملی تبدیل کرده است، چیزی جز اتکای ریشه‌دار به علم، فناوری و نیروی انسانی متخصص نیست و این، شاید مهم‌ترین پیامی باشد که روز صنعت دفاعی برای جامعه ایرانی به ارمغان می‌آورد: که علم، نه تنها راهگشای پیشرفت در عرصه‌های گوناگون است، بلکه بنیاد اصلی استقلال، امنیت و عزت یک ملت به شمار می‌رود.

تاریخچه شکل‌گیری این روز، خود گواهی بر این مدعاست. پس از پایان جنگ تحمیلی و در سی و یکم مرداد ماه سال ۱۳۶۸، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح پدید آمد تا مسئولیت طراحی، تولید و خرید تسلیحات و تجهیزات نیروهای مسلح را به عهده گیرد. اما آنچه این وزارتخانه را از یک نهاد صرفاً اجرایی فراتر برد و به نمادی از خودباوری ملی تبدیل ساخت، رویکردی بود که بر پایه‌ی علم و دانش بنا نهاده شد. در سال ۱۳۸۹، با پیشنهاد وزیر دفاع و موافقت فرماندهی معظم کل قوا و همچنین تصویب شورای فرهنگی عمومی کشور، این روز به نام «روز صنعت دفاعی» در تقویم رسمی کشور ثبت گردید. از آن زمان تا کنون، این روز نه تنها فرصتی برای مرور دستاوردها، بلکه یادآوری این حقیقت است که قدرت دفاعی یک کشور، بدون پشتوانه‌ی علمی، چیزی جز ساختاری توخالی و آسیب‌پذیر نخواهد بود.

علم، سرچشمه‌ی قدرت است. این سخنی نیست که تنها در متون علمی یا بیانیه‌های سیاسی تکرار شود، بلکه در ژرفای معارف دینی و فرهنگی ما نیز ریشه دوانده است. در نگاه اسلامی، علم نه صرفاً ابزاری برای شناخت، بلکه عاملی برای اقتدار و عزت آفرینی معرفی شده است؛ چنان که امیرالمؤمنین علی (ع) در نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «العِلمُ سُلطانٌ مَن وَجَدَهُ صالَ وَ مَن لَم یَجِدهُ صیلَ عَلَیه»؛ علم همانند سلطنت است، هر که آن را بیابد توانا می‌شود و هر که از آن بی‌بهره ماند، مورد تعدی واقع می‌گردد. این نگاه، به روشنی نشان می‌دهد که در منظومه فکری ایرانی-اسلامی، علم آموزی و تولید دانش، نه یک فعالیت حاشیه‌ای، بلکه ضرورتی حیاتی برای بقا و تعالی جامعه است. از این منظر، پیشرفت علمی نه یک انتخاب، که یک تکلیف ملی محسوب می‌شود، تکلیفی که در سایه آن، ملت‌ها می‌توانند از موضع ضعف به جایگاه قدرت گام نهند و در برابر تهدیدات و چالش‌ها، با اتکا به توان درونی خود، ایستادگی کنند.

تجربه‌ی چهار دهه‌ی اخیر ایران، گواه روشنی بر این حقیقت است که علم و فناوری، موتور محرک پیشرفت کشور بوده و زمینه‌ساز اقتدار و استقلال آن شده است. جمهوری اسلامی ایران، با وجود تحریم‌های ظالمانه و همه‌جانبه‌ی دشمنان، نه تنها در مسیر تولید علم متوقف نشد، بلکه با تکیه بر توانمندی‌های داخلی و همکاری با مراکز علمی و دانشگاهی، گام‌های بلندی در جهت خودکفایی علمی و فناوری برداشت. رشد خیره‌کننده‌ی تولید علم در ایران، به گونه‌ای که بر اساس آمارهای بین‌المللی، رشد تولید علم ایران در بازه‌ای پانزده ساله نشان از عزم راسخ ملت ایران برای عبور از موانع و دستیابی به قله‌های علمی دارد. این پیشرفت علمی، هرگز در برج‌های عاج نشینان علم محبوس نمانده، بلکه با جهت‌دهی هوشمندانه به سمت نیازهای راهبردی کشور، به ویژه صنعت دفاعی، سرریز شده و به خلق قدرت و بازدارندگی انجامیده است.

نقش علم در شکل‌گیری و بالندگی صنعت دفاعی ایران، نقشی بی‌بدیل و تعیین‌کننده بوده است. صنعت دفاعی جمهوری اسلامی ایران، که روزگاری به شدت وابسته به کشورهای خارجی بود و در دوران دفاع مقدس، با محاصره و تحریم تسلیحاتی مواجه گردید، امروز به مدد توان علمی و فناوری دانشمندان جوان و متعهد ایرانی، به سطحی از خودکفایی دست یافته است که نه تنها پاسخگوی نیازهای نیروهای مسلح است، بلکه دشمنان را به واهمه واداشته و موازنه‌ی قدرت در منطقه را به نفع ایران تغییر داده است. صنعت دفاعی پیشرفته، با ایجاد بازدارندگی مؤثر، نه تنها از وقوع جنگ‌های فراگیر جلوگیری می‌کند، بلکه زمینه‌ساز صلحی مبتنی بر عزت و امنیت پایدار می‌گردد. به عبارت دیگر، اقتدار دفاعی، حاصل پیوند ناگسستنی علم و امنیت است؛ پیوندی که در سایه‌ی آن، یک ملت می‌تواند با سربلندی در صحنه‌ی بین‌المللی حضور یابد و از کیان خویش در برابر هرگونه تهدیدی پاسداری کند.

اما نباید از نظر دور داشت که این مسیر، همواره با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است. دشمنان که به خوبی دریافته‌اند کلید اقتدار ایران در گرو پیشرفت علمی و فناوری آن است، از هیچ کوششی برای متوقف کردن این حرکت فروگذار نکرده‌اند. تحریم‌های همه‌جانبه، ترور دانشمندان و نخبگان، خرابکاری‌های صنعتی و تهاجم به زیرساخت‌های صنعت دفاعی، بخشی از جنگ ترکیبی دشمنان برای جلوگیری از دستیابی ایران به قله‌های علم و فناوری بوده است. با این حال، صنعت دفاعی جمهوری اسلامی ایران که از دل تهدید متولد شد، در تهدید متوقف نماند و هر فشار و تحریم، ضرورت و باور به توانمندی‌های داخلی را بیش از پیش تقویت کرد. این مقاومت و پایداری، خود گواهی بر این حقیقت است که علم آموزی و تولید دانش، زمانی به ثمر می‌نشیند که با ایمان، اراده و عزم ملی همراه گردد؛ و این همان سرمایه‌ی گران‌بهایی است که صنعت دفاعی ایران را به الگویی موفق از قدرت‌سازی بومی تبدیل کرده است. روز صنعت دفاعی فرصتی است برای تأمل در نسبت علم و قدرت، و بازشناسی این حقیقت که آینده‌ی کشور در گرو سرمایه‌گذاری بر روی علم، پژوهش و نیروی انسانی متخصص است. همان‌گونه که رهبر شهید انقلاب اسلامی، علم و فناوری را موتور محرک پیشرفت و زمینه‌ساز اقتدار و استقلال کشور می‌دانستند، امروز نیز راه روشن پیشرفت ایران، از مسیر علم می‌گذرد. علمی که نه در کتابخانه‌ها محبوس، بلکه در کارگاه‌ها، آزمایشگاه‌ها، خطوط تولید و میدان‌های رزم جاری است، علمی که از دل دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان می‌جوشد و در قالب تجهیزات پیشرفته دفاعی، امنیت و آرامش را برای جامعه به ارمغان می‌آورد؛ علمی که با تربیت نسل‌های آینده‌ی دانشمندان و متخصصان، تضمین‌کننده‌ی تداوم این مسیر پرافتخار خواهد بود.